Nieuws
Nieuws
Sport
Sport
Gemist
Gemist
Radio Oost
Radio Oost
Het weer vandaag
Weer
Johanna Reiss
Foto: RTV Oost fullscreen
Dientje, opoe en Johan Oosterveld, vlak na de oorlog
Foto: RTV Oost fullscreen

Blog: Ik denk dat ik een soort Peter Pan ben, altijd dicht bij mijn kind-zijn gebleven

Geplaatst 26 apr 2018 - 09:14
Gewijzigd 03 mei 2018 - 14:49

Johanna Reiss, onderduikmeisje in Usselo over de toegankelijkheid en het belang van haar boek de Schuilplaats: 'ik denk dat ik een soort Peter Pan ben, altijd dicht bij mijn kind-zijn gebleven’  

Hoe heet je? vraagt ze en ik herhaal mijn naam. Later merk ik dat Johanna Reiss, het joodse onderduikmeisje uit Usselo, een bijzondere interesse voor namen heeft. Het is niet voor niets. In de Hanninkshof vertelt ze haar verhaal, buiten regent het. Ze is geboren als Johanna, Annie de Leeuw, een joods meisje uit Winterswijk, onmiskenbaar in de oorlog. Ze had twee zussen, Rachel en Sini.  Samen met Sini dook ze onder in Usselo bijna drie jaar lang. Hoewel een virus haar keel trof in het vliegtuig van New York naar Nederland, is deze kleine buitengewone dame van midden tachtig, energiek en bloeit ze -met zere keel- op tot een intrigerende verteller. Want ze heeft een boodschap. Een heuse. 

 

‘Annie, ga alsjeblieft niet de wereld in vol haat. Daar heb ik je niet voor gered’ zei haar onderduikheld Johan Oosterveld tegen haar, direct na de oorlog. Al jarenlang reist ze vanuit haar woonplaats New York naar Europa. Johanna, (‘zeg alsjeblieft ‘je’, in Amerika is het makkelijk, iedereen is ‘You’’) is in Duitsland en Amerika superpopulair bij schoolkinderen. In Duitsland verkocht ze de afgelopen jaren een paar honderdduizend boeken, en de vraag stijgt. In zowat honderd Duitse steden net over de grens tot in Hamburg wordt haar onderduikboek op scholen gelezen. Met hulp van haar Duitse vriendin Sixtina Harris, een voormalige lerares, is er zelfs een compleet lespakket samengesteld. ‘Haat je ons omdat we Duitsers zijn?’ vragen de kinderen haar. Niets minder dan dat, haat, wraak en schuld komt in haar kinderboek niet voor. ‘Wees niet bang voor dit boek omdat het een oorlogsverhaal is. Je wordt er niet somber van. Dat beloof ik je.’ Het is de essentie van haar boodschap. Respecteer iedereen, wees het oneens, heb andere ideeën, geloof in je eigen religie, maar respecteer elkaar. 

 

Al jarenlang was haar boek in Nederland uitverkocht, en werd het niet meer uitgegeven door Querido. Paul Abels, een van de uitgevers van AdfH in Enschede kwam met de Johanna Reiss foundation in contact. Paul en kompaan Martien hoefden niet lang na te denken over of het belangrijk was dat De Schuilplaats ook weer in het Nederlands te lezen was. Johanna schrijft ‘met de zuivere blik van een kind. (..) Juist in deze tijd is dit verhaal over burgermoed, tolerantie en de noodzaak om persoonlijke keuzes te maken van groot belang.’ Sixtina Harris zegt daarover ‘dat boek heeft een goeden sleutel naar het hart van kinderen, en volwassenen’. 

 

Het is daarom niet voor niets dat de Johanna Reiss Award in het leven geroepen is. Het is nu ook werkelijk een feit omdat de burgemeester van Enschede het omarmd heeft en er ook werkelijk fondsen gestort zijn om eens per twee jaar een jonge burger te belonen voor civiel courage. Burgermoed. Iemand die uit rechtvaardigheidsgevoel in durft te gaan tegen autoriteit en regels. Zoals Johanna Reiss, al ver in de tachtig, onverminderd in New York demonstreert tegen Trumpism (Trumpism is niet Normaal) en op pad gaat voor lezingen, facetime-ontmoetingen en  gesprekken. 

 

Dit weekend een uitgebreid document en het hele gesprek met Johanna op onze site, rtvoost.nl/cultuur. Maar ook in OverUITdeKunst, zaterdag online en zondag op TV Oost om 11.35, 12.35, 18.20 en 19.20 uur.

Inga Tjapkes

Lees verder onder de foto:

Dientje, opoe en Johan Westerveld, vlak na de oorlog - fotograaf: RTV Oost

Het verhaal 

Het is oorlog. in 1942 moet de kleine 9-jarige Annie als een jongetje in een matrozenpakje alleen met de bus van Winterswijk naar Usselo. In Usselo mag ze niet uitstappen, dat zou teveel opvallen, zo’n klein ding. Een controle van Duitse soldaten in de bus gaat ze moedig en slim mee om; Nee, die meisjeskleren in de tas, zijn voor haar tante, die gaat ze brengen. Annie’s haren zijn tot een jongenskopje geknipt. Ze moet doorrijden naar Enschede waar dochter Hannink, ook maar 13 jaar, haar met de fiets oppikt. Zo gaat de jonge Annie, bij een onbekende achterop, naar een onbekende bestemming. Eenmaal bij de familie Hannink in Usselo blijkt het te gevaarlijk en op nieuwjaarsdag, 1943 worden Annie en haar zus Sini de Leeuw naar een ander huis gebracht, bij de familie Oosterveld. Aan de Boekeloseweg 90. Johan, Dientje en opoe Oosterveld zijn lief en hartelijk, maar het is niet eenvoudig om zo stil te zijn. Het is maar voor even, zeggen ze. ‘Even’ werd 2 jaar en 7 maanden op een kamertje. Annie krijgt er kromme benen van. Sini dwingt haar om heen en weer te lopen en om elke dag taal- en rekenles te volgen. In noodgevallen gaan Annie en Sini de kast in, De Schuilplaats. Het is er angstig, heel klein en stikdonker - maar niet zo erg als het ondergrondse hol in de tuin van de familie Hannink, waar ze ook twee keer moesten verblijven. Het heeft Sini en Annie het leven gered. 

 

Als de Duitsers besluiten om in het huis van Johan kwartier te maken wordt het echt spannend. In het hoofd van de tien-jarige Annie gebeurt van alles, want wat nou als ze gewoon naar beneden loopt, mensen groet en doet of er niets aan de hand is? Dat kan toch ook? Johanna Reiss vertelt nu, op 86-jarige leeftijd: ‘ik denk dat ik een soort Peter Pan ben, altijd dicht bij mijn kind-zijn gebleven’